۶ عامل موثر و نقش آفرین در مقابله با اخبار و تصاویر جعلی - دکتر مریم سلیمی

۶ عامل موثر و نقش آفرین در مقابله با اخبار و تصاویر جعلی

دکتر مریم سلیمی یکی از پژوهشگران حوزه ارتباطات با ارائه مدلی شش ضلعی از کسانی که می توانند در مواجهه و مقابله با اخبار و تصاویر جعلی نقش آفرین یا موثر باشند گفت: ۶ عامل موثر و نقش آفرین در مقابله با اخبار جعلی عبارتند از : دولتها (دولتمردان، سیاستمداران و...)، انواع رسانه ها و فعالان/گردانندگان/ مالکان آنها، قوای مقننه و قضاییه، مردم (به ویژه کاربران)، نهادها/ احزاب/ شرکتها/سازمانها و فعالان حوزه روابط عمومی، بازاریابی و تبلیغات آنها، نظام آموزشی (در سطوح و قالبهای مختلف)/ کارشناسان و متخصصان و ان جی اوهای تخصصی مرتبط.

وی تأکید کرد: رسانه ها در همکاری با سایر عوامل موثر مذکور می توانند در مواجهه و مقابله با اخبار و تصاویر جعلی نقش آفرین باشند، هرچند مسئولیت اجتماعی و عمل به وظیفه آنها به خصوص در شناسایی و انتشار اخبار واقعی و غیرجعلی مورد تأکید است. در عین حال، هوشیاری و سواد مخاطبان و کاربران و عدم کمک آنها به شکلی مسئولانه به چرخه نشر و بازنشر اخبار جعلی ضروری است.

این دکترای علوم ارتباطات اجتماعی ضمن اشاره به علل رشد و گسترش اخبار و تصاویر جعلی، چالشهای اخبار و تصاویر جعلی، تولید کنندگان این گونه اخبار و تصاویر، عوامل موثر در تولید و انتشار آنها، دلایل پذیرش آنها از سوی مخاطبان و کاربران، عوامل موثر در توان تشخیص اخبار و تصاویر جعلی توسط مردم به تشریح تکنیکهای مورد استفاده در حوزه تصاویر جعلی پرداخت.

* تکنیکهای مورد استفاده در حوزه تصاویرجعلی

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه مواجهه با انواع تکنیکها در حوزه تصاویر جعلی ممکن است به یکی از اشکال اعم از «تصاویری که وجود نداشته اند و خلق می شوند»، «تصاویری که وجود دارند ولی دچار تغییر می شوند»، «نسبت دادن تصاویر مرتبط موجود به یک ادعا و یا رویداد جدید» ، «کارگردانی تصاویر» و «بازسازی تصویر/ رویداد» باشد، در بحث تصاویری که وجود نداشته اند ولی خلق می شوند، به نقش هوش مصنوعی در ساخت اینگونه تصاویر و بهره گیری از آنها با اهداف مختلف تجاری، سیاسی و... اشاره کرد.

وی همچنین در بحث «تصاویری که وجود دارند ولی دچار تغییر می شوند»، تغییر و دستکاری بر روی آنها را به مدد روشهایی همچون مونتاژ، برش و کادربندی و دستکاری (حذف عناصر اعم از نوشتاری و بصری- اضافه کردن عناصر اعم از نوشتاری و بصری- جابجایی عناصر در آن - اضافه کردن افکت، نور، سایه و... به اصل عکس یا تصویر- بزرگنمایی و کوچکنمایی - اعمال برخی تغییرات برای القای نظر و عقیده ای خاص ممکن دانست.

دکتر سلیمی در ارتباط با همه تکنیکهای مذکور به ارائه نمونه هایی همراه با توضیحات لازم پرداخت.

* روشهای جذابیت بخشی به اخبار و تصاویر جعلی

- بصری سازی اطلاعات و داده ها و چالشهای آن

وی از جمله این روشها به بصری سازی اطلاعات و داده ها اشاره کرد و گفت: هر چه متن به سمت بصریتر شدن سیر میکند، احتمال انتقاد از آن کمتر و امکان باورپذیری آن بیشتر میشود.

این پژوهشگر ارتباطات تصویری با معرفی کتاب اخیر آلبرتو کایرو با عنوان «نمودارها چگونه دروغ می گویند» گفت: کایرو معتقد است نمودارهای خوبی که خوب درک می شوند باعث ایجاد گفتمان می شوند، نمودارهای بدی که بد تعبیر می شوند باعث نابودی گفتمانها می شوند.

سلیمی با یادآوری اینکه از مرحله تبدیل داده به اطلاعات تا بصری سازی ها آنها در هر مرحله ممکن است داده ها و اطلاعات دچار دستکاری شده یا بد نمایش داده و ارائه شوند ، به نقل از کایرو به چالشهایی در حوزه بصری سازی اطلاعات و داده ها اشاره کرد که خود می توانند زمینه را برای ظهور و بروز تصاویر جعلی فراهم کنند.

وی این ۷ چالش را اعم از ساختارها و الگوها، بی سوادی خوانش گرافیکی و بصری، شفاف سازی به جای ساده سازی پیچیدگیها، جهل نسبت به موارد مشکوک و مورد تردید، تأیید گرفتن، ساده سازی، توجیه و متقاعد کردن و چشم پوشی از وظیفه اخلاقی.

این مدرس سوادهای بصری و داده ای گفت: کایرو تأکید دارد که ما همه مسئول هستیم که محیط اطلاعاتی بهتری را ایجاد کنیم . دانشمندان روزنامه نگاران و... همگی باید بکوشند تا نمودارها را تولید کنند که به ایجاد بحثهای مفید کمک کنند نه اینکه گفتمانهای سالم را تخریب کنند. خواننده ها هم تلاش کنند تا نمودارها را چندین بار بخوانند و ضمن درک آن، در خصوص اشتراک گذاری آن تصمیم بگیرند.

وی همچنین به دیگر روشهای انتشار و جذابیت بخشی به اخبار و تصاویر جعلی به انتخاب تصاویر عجیب و دستکاری شده، بهره گیری از سلبریتی ها، اعلام دروغ و کشف آن توسط خود منبع، حمله هکرها، انتخاب تیترهای عجیب و هیجان انگیز، ارسال هماهنگ و مکرر اخبار و تصاویر جعلی و... اشاره کرد.

* راهکارهایی برای مواجهه و مقابله با اخبار و تصاویر جعلی

وی با ارائه مدلی شش ضلعی، کسانی که می توانند در مواجهه و مقابله با اخبار و تصاویر جعلی نقش آفرین یا موثر باشند را چنین یاد کرد: دولتها (دولتمردان، سیاستمداران و...)، انواع رسانه ها و فعالان/گردانندگان/ مالکان آنها، قوای مقننه و قضاییه، مردم (به ویژه کاربران)، نهادها/ احزاب/ شرکتها/سازمانها و فعالان حوزه روابط عمومی، بازاریابی و تبلیغات آنها، نظام آموزشی (در سطوح و قالبهای مختلف)/ کارشناسان و متخصصان و ان جی اوهای تخصصی مرتبط.

این مدرس دانشگاه در اشاره به راهکارهایی برای مواجهه با اخبار و تصاویر جعلی گفت: از جمله این راهکارها میتوان به چک کردن اعتبار و صحت تصاویر و اخبار با استفاده از هوش مصنوعی، موتورهای جستجو، سایتهای چک کننده و تشخیص دهنده، اپلی کیشنها، موتورهای تحلیل گر داده و...، کنترل منبع و اطمینان از مطلب ادعا شده به نقل از آن، بررسی اعتبار منبع، بررسی مستندات منبع و کنترل همخوانی بین خبر و مستندات ( عموماً مردم برای کنترل منبع و صحت اطلاعات و اخبار وقت صرف نمی کنند)، اطمینان از اینکه خبرگزاریهای مستقل به بیان خبر مربوطه پرداخته اند، کنترل صحت اعداد ارقام و... اشاره کرد.

دکتر سلیمی بهره گیری از روشهایی همچون بازیهای دیجیتالی برای کمک به تشخیص اخبار و تصاویر جعلی، استفاده از کارت بازی و... را در تقویت تشخیص اینگونه اخبار و تصاویر موثر برشمرد.

وی اضافه کرد: جستجوی معکوس، توجه دقیق به جزئیات تصویر(توجه دقیق به تمامی جزئیات یک تصویر،توجه به انعکاس اشیاء در سطح براق، اطمینان از درست بودن سایه ها، یافتن اطلاعاتی در مورد وضعیت جوی محل برداشتن عکس، تطبیق زمان و فصلی که عکس ثبت شده با اطلاعات موجود،توجه دقیق به ساختمان ها، نام خیابان ها یا پلاک خودروها و...) و استفاده از نرم افزار های کنترل اصالت عکس از راههای موثر در تشخیص عکسهای جعلی هستند.

* نقش رسانه های اجتماعی

وی که یکی از مولفان کتاب تفکر و سواد رسانه ای است با اشاره به نقش رسانه های اجتماعی در مقابله با اخبار و تصاویر جعلی اظهارداشت: استفاده از برچسب یا نشان برای اخبار جعلی، حذف مشوقهای اقتصادی ، عدم اولویت بخشی به اخبار و تصاویر جعلی، تغییر الگوریتمهای مربوطه در نمایش آنها و... از جمله اقداماتی است که این رسانه ها می توانند صورت دهند.

* نقش رسانه ها

این مدرس سواد رسانه ای گفت: تقویت روزنامه نگاری مبتنی بر واقعیت و اهمیت بخشی به واقعیت (تلاش برای انتشار حقایق غیرقابل انکار)، همکاری بهتر و نزدیکتر رسانه ها و دانشگاهها و انجام تحقیقات دانشگاهی موثر در این حوزه، تشکیل گروههای تخصصی سنجش اعتبار یا راستی آزمایی در اتاقهای خبر و تحریریههای رسانه ها، بهره گیری از تجارب سایر کشورها، ایجاد برخی اتحادهای رسانه ای به مانند برخی کشورها مانند نیجریه به خصوص در آستانه انتخابات با روشهایی همچون روش کراس چک، همکاری رسانه های جریان اصلی و رسانه های اجتماعی و... از جمله اقداماتی است که رسانه های جمعی می توانند در حوزه مذکور انجام دهند.

دکتر سلیمی همچنین تهیه دستورالعملها و منشورهایی را برای حضور فعالان رسانه ای و روزنامه نگاران در رسانه های اجتماعی و نیز نحوه مقابله با بهره گیری و انتشار اخبار و تصاویر جعلی را در این مسیر ضروری خواند.

* نقش مردم

سلیمی با اشاره به نقش مردم در مبارزه با اخبار جعلی گفت: مبارزه کاربران با اخبار جعلی، لزوم داشتن سوادهای بصری، خبری و رسانه ای، تلاش آنها برای عدم مشارکت در بازی نشر و بازنشر یا مشارکت مسئولانه مبتنی بر کاوش و کسب حداقلی اطمینان از صحت اطلاعات و... از ضروریاتی مهم در این حوزه هستند.

وی همچنین بر لزوم تعیین قوانین و مجازاتهای مرتبط برای ناشران اخبار و تصاویر جعلی، پایبندی بیشتر روابط عمومی ها، بازاریابان و... به تولید و انتشار تصویرسازی درست اطلاعات و اخبار و...، نقش نظام آموزشی در توجه بیشتر به سوادهای نوین به خصوص سوادهای بصری، رسانه ای و خبری و نقش آفرینی بیشتر کارشناسان و متخصصان این حوزه، ساخت و تولید برنامه های آموزشی و برگزاری دوره های رایگان ویژه گروههای مختلف مخاطبان توسط ان جی او ها و.... تأکید کرد.

دکتر سلیمی با اشاره به برخی نقدها به قوانین غیرشفاف در بحث تولید و انتشار اخبار و تصاویر جعلی گفت:

برخی قوانین مانند قانون مونتانا از آنجا که در بحث تبلیغات انتخاباتی محدودیتهایی تعیین نکرده گویا زمینه را برای گفتن دروغ و انتشار اخبار و تصاویر جعلی باز فراهم کرده اند. لذا با رجوع به انتقادهای وارده به این نوع قوانین، تعیین قوانین مشخص برای درج اخبار جعلی در مطبوعات و انواع رسانه ها و شفاف سازی در قوانین مربوط به تبلیغات انتخاباتی در بحث انتشار اخبار جعلی و... ضروری است.

این مدرس دانشگاه تأکید کرد: به طور کلی اگر از صحت مطلبی مطمئن نیستید؛ از به اشتراک گذاشتن آن خودداری کنید.

* لزوم آموزش نحوه مواجهه با اخبار و تصاویر جعلی به کودکان و نوجوانان

وی با تأکید بر اینکه باید نحوه مواجهه با اخبار و تصاویر جعلی را به فرزندانمان بیاموزیم توصیه کرد: فرزندانمان را از عواقب شخصی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، قانونی و...انتشار یا بازنشر اخبا رو تصاویر جعلی مطلع کنیم. به آنها یادآوری کنیم که انتشار یک خبر یا تصویر جعلی چقدر می تواند به اعتبار آنها در گروه همسالان و... صدمه بزند. زبان آموزش باید متناسب با سن و روحیات آنها باشد. راههای آموزشی سرگرم کننده توأم با بازی و روشهای غیرمستقیم و عاری از لحن نصیحت گونه اثربخش ترند.

وی در پایان یادآور شد: رسانه ها در همکاری با سایر عوامل موثر مذکور می توانند در مواجهه و مقابله با اخبار و تصاویر جعلی نقش آفرین باشند، هرچند مسئولیت اجتماعی و عمل به وظیفه آنها به خصوص در شناسایی و انتشار اخبار واقعی و غیرجعلی مورد تأکید است. در عین حال هوشیاری و سواد مخاطبان و کاربران و عدم کمک آنها به شکلی مسئولانه به چرخه نشر و بازنشر اخبار جعلی ضروری است.

لینک پی دی اف سخنرانی دکتر مریم سلیمی

https://rasaneh.farhang.gov.ir/ershad_content/media/image/2019/12/923953_orig.pdf

گرافیک اطلاع رسان (اینفوگرافیک) ...